موضوع: حیا چیست؟

«حیا » در لغت به مفهوم شرمساری و خجالت است كه در مقابل آن « وقاحت » و بی شرمی قرار دارد. (ابن اثیر ، نهایه ،ج 1 ، ص 391 )
بهعبارتی ؛ حیا شرمی است برخاسته از ادراک خوبی‌ها و بدیهای اختیاری ، بهاین جهت است که انسان ، دسته‌ای از کارها را خوب و دسته دیگر را بد می‌داند.

می‌گوید: «حیا ملکه‌ای است که موجب خودداری از کارهای زشت می‌گردد.» (مرآة العقول ، ج8 ، ص 187 )

در فرهنگ عالمان اخلاق ، حیا نوعی انفعال و انقباض نفسانی است كه موجب خودداری از انجام امور ناپسند در انسان می گردد و منشأ آن ترس از سرزنش دیگران است .(طوسی ،اخلاق ناصری ، ص 77)

حیا دارای سه ركن اصلی است ؛ فاعل ، ناظر و فعل . فاعل ، در حیا شخصی است برخوردارِ از كرامت و بزرگواری نفسانی .
ناظر در حیا شخصی است كه مقام و منزلت او در چشم فاعل عظیم و شایسته احترام باشد ، و فعلی كه ركن سوم برای تحقق حیا است ، فعل ناپسند و زشت است .

رسول خدا (ص) حیا را زینت آدمی شمرده و فرموده است: « بی شرمی با هیچ چیز همراه نشد مگر این كه آن را زشت گردانید و حیا با هیچ چیز همراه نگشت ، مگر این كه آن را آراست . »( شیخ مفید، امالی، ص 167)
امام علی (ع) فرمود: «هر كه پوشش شرم گزیند ، كس عیب او نبیند .» (نهج‌البلاغه ، حكمت 223 ؛ كلینی ، كافی ، ج 8، ص 23)
و در بیانی دیگر می فرماید: « حیا پیشه كن كه حیا نشانه نجابت است .»( غررالحكم، ح 6082)
امام صادق (ع) جایگاه حیا را در رأس مكارم اخلاقی دانسته می فرماید: « مكارم اخلاق یكی بسته به دیگری است ، خداوند آنها را به هر كه خود خواهد ، دهد . ممكن است در مرد باشد و در فرزندش نباشد ، در بنده باشد و در مولای اونباشد ،
آنها عبارتند از: راستگویی ، صداقت با مردم ، بخشیدن به مسكین ، جبران كردن خوبی ها ، امانتداری ، صله رحم ، دوستی و مهربانی باهمسایه و یار، میهمان نوازی و در رأس همه حیا .( شیخ مفید، امالی، ص 167)
امام علی (ع)در باب نقش كلیدی حیا فرمود: « حیا وسیله رسیدن به هر زیبایی و نیكی است .»( حرّانی ، تحف العقول، ص 84)
اهمیت حیا در حدّی است كه امام صادق (ع)فرمود: « ایمان ندارد كسی كه حیا ندارد .»( كلینی ، كافی ، ج 2 ، ص 106)

حيا از آن دسته از صفاتي است كه بي توجهي به آن صفت مخالف آن يعني بي حيايي را رشد مي دهد
اساسا در اخلاق و صفات اخلاقي هر چه به يك صفت بيشتر بها داده شود آن صفت بيشتر رشد مي كند
انساني كه يكبار دروغ بگويد قطعا اگر برنگردد دوبار هم مي تواند دروغ بگويد
لذا انساني كه يك بار بي حيايي كند مستعد و آماده است براي بي حيايي هاي بيشتر

امام على (علیه السلام ) مى فرماید: اعقل الناس احیاهم (1) ؛
خردمندترین مردم باحیاترین آن ها است .
حـیـا زیـبـاتـریـن پوششى است که خداوند به بنده اش عطا فرموده است و هر انسانى که فـطـرت او دسـت نخورده باشد، بى گمان شرم و حیا را در وجود خود احساس مى کند. حیا ریشه همه زیبایى ها و کمالات و خوبى ها است .
على (علیه السلام ) فرمود: الحیاء خیر کله (2) ؛ حیا خمیر مایه همه خوبى ها است .
الحیاء مفتاح کل خیر(3) ؛ حیا کلید تمام خوبى ها است .
الحیاء تمام الکرم و احسن الشیم (4) ؛ حیا همانا به منزله همه خوبى ها و رفتارهاى نیک است .
احسن ملابس الدنیا الحیاء(5) ؛ نیکوترین لباس هاى دنیا، لباس حیا است .
حیا صفت مقدسى است که حافظ دین و نگهبان شخصیت آدمى است و هرگز از دین جدا شدنى نیست .
امام صادق (علیه السلام ) فرمود: لا ایمان لمن لا حیاء له (6) ؛ ایمان ندارد آن که حیا ندارد.
رسول خدا صلى الله علیه و اله فرمود: الحیاء هو الدین کله ؛ همه خوبى هاى دین در حیا است .
على (علیه السلام ) فرمود: الحیاء یصد عن الفعل القبیح (7) ؛ حیا آدمى را از کار زشت باز مى دارد.
سبب العفه احیاء(8) ؛ حیا عامل عفت است .
اصـولا جـرم هـا و زشـتـى هـا از بى حیاها سر مى زند، ممکن نیست با وجود حیا گناه از آدمى سـربـزنـد، به ویژه گناه آشکارا، ولى وقتى آرام آرام حیا کم رنگ شد و پرده شرم رقیق گـردید، به همان نسبت جرأت جرم و زشتى ها بیش تر مى شود تا جایى که دیگر حجاب حیا به کلى از بین مى رود و آن گاه آدمى از هیچ گناهى دریغ نخواهد کرد.
الحـیـاء مـن الایـمـان و الایـمـان فـى الجـنـه و البـذاء مـن الجـفـاء و الجـفـاء فـى النـار (9) ؛ حیا جزئى از ایمان است و ایمان در بهشت است ؛ چنان که بى حیا از پرده درى سرچشمه مى گیرد و پرده درى در آتش ‍ است .
بـنـابـر ایـن ، کـسـى کـه لبـاس حـیـا را از تـن بـه در آورد از عـقـل و ایـمـان بـه دور اسـت و خـردمـنـدى بـا بـى حـیـایـى نـشـایـد. هـرچـه مـرتـبـه کمال و عقل بیش تر باشد، حیا نیز باید بیش تر جلوه کند.حیا از خدا، حیا از مردم و حیا از خود که هر سه در احادیث آمده است .
امام على (علیه السلام ) فرمودند:
والعقل شجره ثمرها السخاء و الحیاء(10) ؛ عقل درخت تنومندى است که میوه شیرین آن سخاوتمندى و حیا است .
پی نوشت ها :
1- غرر الحكم ، ص 53.
2- بحار، ج 68، ص 328.
3- همان ...
4- غرر الحكم ، ص 256.
5- بحار، ج 71، ص 231.
6- بحار، ج 71، ص 331.
7- غرر الحكم ، ص 257.
8- غرر الحكم ..
9- بحار، ج 78، ص 309.
10- غرر، ج 2، ص 142.

هر محصولي در اين دنياي مادي براي خود نشان هايي دارد امروزه كلاهاي بدون نشانه و آرم شركت سازنند در حكم كالاي تقلبي مي باشد.هر چه محصول مهم تر باشد نشان هاي آن مهم تر مي باشد سوالي كه اين جا مطرح مي شود اين است كه آيا امور معنوي هم نشانه اي دارد؟به عنوان مثال همين ايمان كه ركن اعتقادات انسان را تشكيل مي دهد چه نشانه هايي دارد؟يكي از نشان هاي افراد مومن اين است كه در نگاه در سخند در راه رفتن در همه كارهاي خود حيا دارند،اصلا تمام زندگي را حيا پر كرده است واقعا حيا عجب زيباست همانند شكوفه هايي كه در يك درخت را در فصل بهار زيبا مي كنند و هر كسي دوست دارد براي يادگاري كنار اين درخت عكسي بيندازد حيا هم آن قدر زيباست كه درخت ايمان بدون آن مانند درخت بدون شكوفه مي ماند همان گونه كه در روايت زيبايي از وجود نازيني امام علي عليه السلام اين گونه بيان شده است كه حضرت فرمودند:
ايمان، درختى است كه ريشه اش يقين است، شاخه اش پرهيزگارى، شكوفه اش حيا و ميوه اش بخشندگى.